Dąb omszony

Średniej wysokości drzewo z szeroką koroną, dorastające do 20m i o średnicy pnia ok. 60cm, lub gęsto rozgałęziony wysoki krzew. Wytwarza widną koronę przepuszczającą dużo światła, dzięki czemu lasy z dominującym dębem omszonym posiadają bogatą warstwę podszytu. Zasadniczo jego siedliska charakteryzuje wysoka przeciętna temperatura roczna (ok. 15°C) i niskie ilości opadów (800 - 950mm/rok). Rośnie zazwyczaj w środowisku ekstremalnym - suchym i gorącym, do wysokości 800m npm., gdzie pomimo swojej niskiej konkurencyjności może się rozprzestrzeniać. Jest składnikiem zarośli i porasta kamieniste zbocza. Nie znosi cienia, jest wrażliwy na mrozy i wilgoć, odpowiada mu podłoże przepuszczalne, bogate w wapń i żyzne. Toleruje nieznaczne zasolenie gleby i jest odporny na działanie wiatrów. Na mniej gorących obszarach można spotkać jego mieszańce z dębem bezszypułkowym. Występuje od Hiszpanii i atlantyckiego wybrzeża Francji, poprzez całą Europę Południową, gdzie dochodzi do południowych stoków Alp, aż po Morze Czarne, Turcję i częściowo Bliski Wschód. Jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych dębów europejskiego basenu Morza Śródziemnego. Pochodzenie polskiego stanowiska dębu omszonego w Bielinku nad Odrą nie jest ostatecznie wyjaśnione. Najwyższy krajowy egzemplarz mierzy 13,5m i ma 209 lat (wg C. Pacyniaka '84).
Lasy z dębem omszonym są uznawane za szczególnie godne ochrony. Są one reliktami interglacjalnych faz ociepleń i środowiskiem licznych rzadkich i zagrożonych gatunków roślin i zwierząt towarzyszących. Wskutek wyrębu lasów w dawnych czasach w celu pozyskiwania drewna i rozszerzania terenów pod uprawę winorośli, ich powierzchnie znacznie się skurczyły. Drewno o właściwościach podobnych do drewna pozostałych dwóch krajowych gatunków dębów. Tak samo jak w ich przypadku pod wodą jest prawie nieograniczenie trwałe, czernieje i staje się jeszcze twardsze. Nie ma jednak obecnie większego znaczenia gospodarczego. W Szwajcarii wytwarza się z niego beczki do wina. W średniowieczu drewno dębów było podstawowym materiałem budulcowym wszystkich domów. Duże zużycie i wolny przyrost spowodowały przetrzebienie ich drzewostanów i wzrost cen drewna. Tak więc dzisiaj nie wykorzystuje się go już raczej w budownictwie. We Włoszech i Francji drzewa dębu omszonego są używane do produkcji trufli. Z młodych drzewek, w których system korzeniowy zaszczepiono grzybnie trufli, zakłada się plantacje, na których po kilkunastu latach można rozpocząć zbiory owocników tego poszukiwanego przez smakoszy grzyba. Jako drzewo parkowe, czy ogrodowe znajduje bardzo rzadko zastosowanie.
Dęby od zawsze były symbolem siły i trwania. U starożytnych Greków i Rzymian były poświęcone Zeusowi, najwyższemu z bóstw. Germanie pod dębami lub w gajach dębowych urządzali świątynie Donara - boga piorunów. Żadnemu śmiertelnikowi nie wolno było oprzeć topór o drzewo dębu. W medycynie ludowej wywar z kory dębowej miał zastosowanie przy dolegliwościach żołądkowych. Żołądź była symbolem płodności. Podczas burz pioruny nierzadko trafiają w dęby. Przyczyną tego może być fakt, iż dęby rosną często na skrzyżowaniach żył wodnych, które ściągają pioruny.
Liście małe, długości 5-15cm, osadzone na ogonku długości do 1,5cm, przeważnie odwrotniejajowate, po obu stronach z 4-8 zaokrąglonymi, nieregularnymi klapami. Młode liście omszone także z wierzchu, później tylko od spodu. Kwitnie w IV/V. Owoce dojrzewają w X. Żołędzie długości 2,5-3,5cm, lekko wydłużone, w 1/3 otoczone miseczką o przylegających łuskach i osadzone na krótkich ogonkach. Młode pędy z początku również są omszone, później gładkie, oliwkowo-zielone do brązowych. Łuski pąków biało owłosione o czerwonym kolorze z wyraźnymi czarnymi brzegami. Kora gruba, wzdłużnie spękana.