Dereń jadalny

Rozłożysty, luźno rozgałęziony krzew do wysokości 8m. W Polsce dziko nie występuje. Pochodzi z południowych terenów Europy, jest odporny na suszę, zanieczyszczenia powietrza, niestraszne mu mrozy i prawie nie posiada szkodników.
Dereń jadalny jest przykładem rośliny, której uprawę zarzucono ze względu na słabe przechowywanie i niezdatność do transportu owoców. Jeszcze przed II wojną światową przy każdym dworku rosły jego krzewy, a z ich owoców wyrabiano słynną dereniówkę. Istniały odmiany o owocach większych -Macrocarpa, żółtych o posmaku ananasa -Flava lub fioletowych -Violacea. Obecnie sędziwe okazy można spotkać jedynie w starych parkach. W różnych krajach są prowadzone prace hodowlane nad otrzymaniem nowych odmian, zakładane są plantacje doświadczalne i istnieje nadzieja, że także u nas będzie znowu częściej osiągalną rośliną. Tym bardziej, że owoce są zdrowe i mają niepowtarzalny aromat, nadają się do spożywania na surowo, na likiery, dżemy, soki. Uprawa udaje się na każdym stanowisku oprócz podmokłych, w szczególności preferuje gleby wapienne. Rośnie wolno, korzeni się płytko i żyje ponad 200 lat. Dobrze znosi strzyżenie, jednakże należy uwzględnić, że główny przyrost pędów przypada na czerwiec i lipiec. Owoce zaczyna rodzić późno, bo dopiero w wieku ok. 8 lat. Znaleziska archeologiczne świadczą o ich wykorzystywaniu przez człowieka już w czasach prehistorycznych. W starożytnej Grecji używano sosu sporządzanego z owoców do zwalczania mdłości. Według legendy Romulus wybierając miejsce pod budowę Rzymu wbił w ziemię włócznie wykonaną z drewna derenia i wyrósł z niego krzew, który potem dożył 800 lat. Drewno najtwardsze spośród wszystkich uprawianych u nas roślin, dobrze się poleruje i nadaje do toczenia. Jest tak ciężkie, że tonie w wodzie. Wyrabiano z niego dawniej trzonki narzędzi, szprychy do kół, grzebienie, łuki i włócznie. Z kory pozyskiwano żółty barwnik.
Należy do krzewów zakwitających najwcześniej na wiosnę. Pod względem ekologicznym dużo lepszy od powszechnie sadzonej forsycji. Tysiące żółtych drobnych kwiatów zebranych po kilkanaście w baldachogrona średnicy do 2cm pojawia się na początku III. Zimują w postaci osobnych pąków zawiązywanych już poprzedniego roku. Stanowią cenny pożytek dla pszczół i innych owadów. Ciemnoczerwone owalne owoce dojrzewają w połowie IX, ważą ok. 2 g i posiadają dużą pestkę. Najlepsze w smaku są te przejrzałe, opadłe z drzewa, gdyż zanika u nich kwaskowatość. Liście naprzeciwległe, całobrzegie, długości do 10 cm, zielone. Jesienią stają się brunatne i utrzymują na gałęziach do połowy IX. Młode pędy oliwkowobrązowe, po stronie nasłonecznionej czerwone, lekko owłosione. Kora u starych okazów łuszczy się płatami.