Kasztan jadalny

Drzewo osiągające 30m wysokości, z silnym, często spiralnie skręconym pniem i szerokoowalną koroną. U nas jednak znacznie niższe, rośnie często krzaczasto, tylko w najkorzystniejszych warunkach klimatycznych osiąga pokaźne rozmiary. Kilka ładnych wiekowych okazów kasztana jadalnego znajduje się na terenie przypałacowego parku w miejscowości Rzucewo koło Pucka. Najwyższy krajowy egzemplarz mierzy 26m, ma 583cm obwodu i 197 lat (wg C. Pacyniaka '84).
Na południe od Alp dożywa 500 lat. Według przekazów jeszcze pod koniec dziewiętnastego wieku istniało na Sycylii prastare drzewo kasztana jadalnego o obwodzie pnia wynoszącym 60 m! Byłby to zatem najpotężniejszy żywy organizm zamieszkujący kiedykolwiek naszą planetę. Jest to jedna z najdawniej użytkowanych przez człowieka roślin jadalnych. Wydaje się prawdopodobne, że kasztany uprawiano jeszcze przed zbożami, a ich udomowienie rozpoczęło się już przed 12.000 laty! Nazwa pochodzi od antycznego miasta Kastania leżącego na terenie dzisiejszej Turcji. W północnym basenie morza Śródziemnego jego owoce stanowiły w średniowieczu jedną z podstaw wyżywienia. Owoce zawierają 39% wody, 43% skrobi i 2,5% tłuszczów i spożywano je pieczone lub po zmieleniu wyrabiano z nich chleb. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu żyły np. na Sardynii osoby, które nigdy nie jadły innego chleba niż z mąki kasztanowej. Także w Polsce kasztany spotyka się w sprzedaży. Średnio twarde drewno tego gatunku jest użytkowane w przemyśle meblarskim i budowlanym. Na północ od Alp zostało wprowadzone do uprawy przez Rzymian, gdyż pale z jego bardzo odpornego na wilgoć drewna stosowano jako podpory dla winorośli. Należy do gatunków ciepłolubnych, rośnie na glebach suchych, przeciętnych do słabych, nie toleruje wapna. Co ciekawe, same liście wykazują sporą odporność na przymrozki, większą niż np. liście ogólnie dużo bardziej wytrzymałej na mróz morwy białej. Niekiedy tworzy w górach południowej Europy jednogatunkowe drzewostany, wywodzące się jednak przeważnie ze sztucznie założonych plantacji.
Kora za młodu gładka, ołowianoszara z licznymi białawymi cętkami, na starość brązowa i głęboko bruzdowana. Młode pędy kanciaste. Liście rozwijają się stosunkowo późno. Są ułożone skrętolegle, podłużnie lancetowate, po bokach kolczasto ząbkowane, długości 10-20cm. Jesienią przebarwiają się na żółtobrązowo. Drzewo jednopienne. Kwiaty rozdzielnopłciowe, żeńskie znajdują się u podstawy kotków osiągających do 15cm długości i rozkwitających w VII. Wtedy też drzewo prezentuje się najładniej, gdyż liczne kremowo żółte i intensywnie pachnące kwiatostany wyróżniają się na tle ciemnej zieleni korony. Rozwijają się z nich okrągłe kolczaste owoce, pękające po dojrzeniu w X i uwalniające do 3 kasztanów. U form uprawnych, rozmnażanych wyłącznie przez szczepienie, jest to przeważnie jedno dużo większe nasienie.