Lipa szerokolistna

Jedno z wyższych rodzimych drzew liściastych osiągające w warunkach optymalnych 40m wysokości, z majestatyczną stożkowatą koroną sięgającą u drzew wolnostojących ziemi oraz korą nieco mniej spękaną niż u lipy drobnolistnej. Na stanowiskach leśnych wytwarza natomiast długi, prosty pień wolny od gałęzi. Najstarszy krajowy egzemplarz lipy szerokolistnej mierzy 22m i ma 480 lata a najwyższy 35m (wg C. Pacyniaka '84). Pod względem podłoża i stanowiska jest bardziej wymagająca od lipy drobnolistnej - preferuje próchnicze gleby i zasiedla ciepłe i wilgotne liściaste lasy mieszane od nizin aż do pogórza. Rośnie wtedy też szybciej od niej. Jest bardziej światłożądna od lipy drobnolistnej. Nie występuje w skupiskach jednogatunkowych i jest także dość rzadka. Jej ojczyzną jest Europa, od Hiszpanii aż po Rosję i Gruzję. Przez Polskę przebiega północno-wschodnia granica jej zasięgu i w stanie naturalnym nie występowała na Warmii i Mazurach.
Idealne drzewo do dużych parków, nie sprawdza się natomiast wzdłuż ruchliwych ulic, ze względu na zwisające nisko gałęzie i ponieważ jest wrażliwe na zasolenie gleby i zanieczyszczone powietrze. Rozpoczyna kwitnienie najwcześniej ze wszystkich gatunków lip, niekiedy w pierwszej połowie VI i jest dlatego ważna dla pszczelarstwa, jednak pod względem wydajności nektaru i pyłku słabsza. Niezwykłą cechą lip jest wytwarzanie przez nie korzeni wewnątrz pustego pnia. Ze względu na niską zawartość garbników w drewnie, jest ono szybko rozkładane przez różne organizmy. Aby zapewnić sobie przetrwanie, lipa wypuszcza ze zdrowego drewna na wysokości gałęzi wewnętrzne korzenie sięgające ziemi i zaopatrujące roślinę w składniki pokarmowe. W ten sposób lipy mogą dożyć sędziwego wieku. W kręgu kultury niemieckiej była od zawsze drzewem wykorzystywanym na "lipy wiejskie" - przy zakładaniu nowej wsi sadzono ją w centralnym miejscu, często po kilka sztuk obok siebie, aby szybciej wykształcały szeroką koronę, i w jej cieniu odbywały się później narady wiejskie. W ubiegłych stuleciach lipy były celowo usuwane ze zbiorowisk leśnych, aby powiększyć areał uprawy buka, którego uważano za drzewo bardziej przydatne i szlachetne. Tak więc obecnie lipy stały się rzadkie w naszych lasach.
Rozwój liści rozpoczyna się ok. 1-2 tygodni przed lipą drobnolistną. Młode liście i pędy mogą być miękko owłosione. Liście ciemnozielone, regularnie piłkowane, u nasady lekko asymetryczne, długości do 12cm, na bujnych odrostach także znacznie większe. Dobrze użyźniają glebę. Kwiaty zwisają w grupach po 2-5. Intensywnie i przyjemnie pachną, są żółto-zielonego koloru. Po zapyleniu dojrzewają z nich w IX-X owłosione twarde orzeszki z pięcioma żeberkami, okrągłe lub gruszkowate w kształcie, średnicy ≤ 10mm.