Morela pospolita

Osiągające do 10m drzewko z okrągłą koroną, długimi, słabo rozgałęzionymi pędami i często wykrzywionym pniem. Wymaga stanowisk ciepłych i osłoniętych na glebach bogatych w wapń. Jego ojczyzną są Północne Chiny, a nie Armenia, jak można by sądzić na podstawie nazwy łacińskiej. Do Armenii morela dotarła dopiero po trwającej kilka tysięcy lat wędrówce wzdłuż szlaku jedwabnego. Lucullus, który sprowadził ją z Syrii w pierwszym wieku pne., określił ją jako "malus armeniaca" - ormiańskie jabłko. Błędne przekonanie o jej pochodzeniu utrzymywało się jeszcze do czasów Linneusza i stąd jej nazwa gatunkowa. Dzięki Rzymianom rozprzestrzeniła się w końcu w Europie, a od szesnastego wieku jest też uprawiana w Europie Środkowej.
Istnieje kilkadziesiąt odmian owocowych moreli. Obecnie jest uprawiana głównie w Australii, Kalifornii i krajach basenu Morza Śródziemnego jak Turcja, Włochy czy Hiszpania. Spore plantacje znajdują się też w krajach położonych bardziej na północ, np. Austria. Drzewka moreli są jednak bardzo wrażliwe i podatne na choroby, a w środkowoeuropejskim klimacie prawie co roku jej kwiaty są zagrożone zniszczeniem przez przymrozki. W Polsce morela posiada znaczenie głównie amatorskie. Tradycyjnym obszarem uprawy jest między innymi Nizina Węgierska. W trakcie panowania tureckiego istniały na tych terenach olbrzymie plantacje, które jednak opustoszały wraz z odejściem Turków. Uprawę wznowiono dopiero na początku dziewiętnastego wieku, gdy obszarowi temu zagroziło pustynnienie. Do umocnienia lotnych piasków morela okazała się idealna, gdyż nie tylko toleruje piaszczyste gleby, ale też upał i suszę. Żaden inny owoc nie zawiera tyle karotenów, minerałów i błonnika co morela. Uwagę uczonych od kilkudziesięciu lat zwracał lud Hunza zamieszkujący północny Pakistan, którego członkowie żyją przeciętnie o dziesięć lat dłużej od Europejczyków i praktycznie nie chorują. Ich długowieczność i odporność nie jest bynajmniej uwarunkowana dziedzicznie, gdyż po opuszczeniu rodzinnych stron chorują tak samo jak pozostali ludzie. Źródłem witalności jest ich dieta składająca się oprócz z warzyw oraz produktów zbożowych przede wszystkim ze świeżych i suszonych owoców, szczególnie owoców moreli, jej nasion i oleju z nich tłoczonego. Przeprowadzone badania potwierdziły oddziaływanie zdrowotne moreli. Na Zachodzie Europy wyciągi z nasion stosowane są wspomagająco przy terapiach nowotworowych. Jeżeli chcemy sami zaaplikować sobie kurację z suszonych moreli, to warto pamiętać, że naturalnie suszone morele są ciemne, a oferowane przeważnie w sklepach żółte, zawdzięczają swoją barwę siarkowaniu. Olejek z nasion jest częstym składnikiem kremów. Wytwarza się też z nich persypan stosowany jako namiastkę marcepanu. Według przekazu biblijnego Adam i Ewa zjedli jabłko i zostali wygnani za to z raju. Jednak jabłonie nie występowały na Ziemi Świętej i innych terenach biblijnych. Sławetne "jabłko" było zatem najprawdopodobniej morelą.
Liście długości 5-10cm, owalne do sercowatych, z piłkowanym brzegiem, osadzone na ciemnoczerwonym ogonku. Kwiaty rozwijają się w IV, przed pojawieniem się liści, są białe lub bladoróżowe, szerokości 2,5cm. Występują bardzo licznie i stanowią ozdobę drzewa wczesną wiosną. Owoce okrągłe, u form dzikich średnicy do 3cm, u uprawnych do 8cm. Skórka żółta z czerwonymi plamami, miękko owłosiona. Miąższ żółty, soczysty i słodki, łatwo odchodzący od pestki.