Orzech włoski

Drzewo o szerokiej, luźnej koronie osadzonej na krótkim jasnoszarym pniu, osiągające wysokość do 30 m. U nas przeważnie znacznie niższe, o niezbyt ładnym pokroju, po kilkunastu latach przyrosty na długość gałęzi gwałtownie maleją i drzewo wytwarza krótkie pędy skierowane we wszystkie strony i częściowo zasychające. W naszym klimacie dożywa wieku 150 lat, w Europie południowej jednak drzewo długowieczne do 500 lat i tam też stosowane jako drzewo parkowe. Najwyższy krajowy egzemplarz mierzy 23m, ma 291cm obwodu i 129 lat (wg C. Pacyniaka '84). Gatunek ten preferuje ciepły klimat umiarkowany do wysokości 1000m npm, z równomiernym rozkładem opadów i żyznymi glebami. Wrażliwy na późne przymrozki.
Do niedawna sądzono, że pochodzi z Bliskiego Wschodu, jednak po znalezieniu na terenie Włoch kopalnych szczątków tego gatunku datowanych na wczesny czwartorzęd, należy przyjąć, że jest to gatunek euroazjatycki, który wyginął w Europie wskutek epok lodowych. Na zachodzie Europy istnieją także populacje leśne orzecha włoskiego i ze względu na nieco odmienne cechy morfologiczne pojawiają się spekulacje, czy nie są to relikty naturalnej polodowcowej migracji. Uprawiany od niepamiętnych czasów dla pożywnych i smacznych owoców. Jądra orzechów są bogate w tłuszcze i cukry, a zawarte w nich olejki eteryczne znajdują zastosowanie w przemyśle kosmetycznym i farmaceutycznym. Pozyskiwany z jąder olej jest składnikiem szybkoschnących farb i lakierów. Wyselekcjonowano liczne odmiany uprawne, różniące się terminem dojrzewania, wielkością owoców i kolorem skórki jądra (czerwona), lecz spotyka się je u nas bardzo rzadko w sprzedaży. Największym producentem na świecie orzechów włoskich jest USA. Już starożytni Grecy zauważyli, iż w sąsiedztwie orzechów źle rosną inne rośliny. Wszystkie części rośliny wytwarzają substancję hamującą wzrost, szczególnie wrażliwe na nią są jabłonie. Nie należy także zgarniać opadłych liści na kompost. Nieliczne rośliny odporne na jej działanie to np. barwinek i malina. W Europie rozpowszechniony na nowo od czasów Cesarstwa Rzymskiego. Samo drzewo uważane było przez Rzymian za przynoszące nieszczęście, ale orzechy rozdawano podczas uczt. Nazwa rodzajowa została utworzona sztucznie przez Linneusza ze zlepka słów Jovis glans, czyli żołądź Jowisza, zaś polski przymiotnik "włoski" nie pochodzi od Włoch tylko od Wołoszczyzny, krainy położonej w obrębie dzisiejszej Rumunii, skąd drzewo to dotarło na teren Polski i pierwotnie nazywano je orzechem wołoskim. Sok z zielonych owoców służył do barwienia na brązowo wełny i włosów. Obecnie z niedojrzałych owoców wyrabia się domowym sposobem różnego rodzaju nalewki zażywane przy dolegliwościach żołądkowych. Także drewno orzecha włoskiego jest wysoko cenione i nadaje się szczególnie do produkcji mebli. Znajduje uznanie z powodu swego brązowego odcienia i ładnego rysu słojów, dawniej stosowano je też chętnie do wyrobu kolb drogich strzelb.
Drzewo jednopienne. Rozwija liście późno, bo dopiero w maju, i występują duże różnice u poszczególnych osobników pod tym względem. Młode liście w kolorze brązu lub czerwieni, więc wiosną drzewo często wygląda najładniej. Równocześnie z liśćmi pojawiają się kwiaty męskie w postaci kotków długości do 10cm, zimujące na gałęziach w pąkach bocznych. Kwiaty żeńskie ujawniają się nieco później na szczytach krótkich pędów. Wiatropylne. Owoce kuliste lub lekko wydłużone, siedzą na krótkich ogonkach po kilka sztuk (1-4), dojrzewają od IX, są otoczone zieloną gładką okrywą o charakterystycznym, aromatycznym zapachu, która jako jedyna wśród wszystkich gatunków orzechów pęka po dojrzeniu uwalniając pestkę opadającą na ziemię. Orzechy są roznoszone przez wiewiórki, wrony itp. i dają często samosiew, jednak siewki takie są zagłuszane przez inne rośliny i rzadko wyrastają na drzewa. Liście skrętoległe, nieparzystopierzaste, złożone z od dwóch do czterech par skórzastych w dotyku listków bocznych długości do 12cm oraz największego listka szczytowego, dojrzałe w kolorze jasno lub ciemnozielonym, jesienią żółtobrązowe.