Świerk pospolity

Dorastające do ponad 50m rodzime drzewo iglaste, z długim prostym pniem, gałęziami szczególnie w dolnej części pnia zwieszonymi i za młodu czerwoną korą. U dorosłych okazów stożkowata korona może się składać z do 5 milionów igieł. Przy gęstym rozstawie drzew pnie są wolne od gałęzi do wysokości 20m. Z reguły osiąga wiek do 300 lat, w pojedynczych przypadkach nawet do 600. Najwyższy krajowy egzemplarz mierzy 40,5m i ma 311 lat (wg C. Pacyniaka '84). Naturalne lasy świerkowe występują we wszystkich wielkich łańcuchach górskich Europy, zajmują prawie cały półwysep Skandynawski oraz północno wschodnie rejony Europy aż po Ural. Izolowane stanowiska znajdują się na Bałkanach. Wytwarza wiele ras geograficznych. Najlepsze warunku rozwojowe znajduje w chłodnym i wilgotnym kontynentalnym klimacie Północy. W tajdze występuje wspólnie z sosną i brzozą. W Alpach rośnie do poziomu 2200m npm.
Prawdopodobnie lasy świerkowe są najmłodszymi ekosystemami leśnymi okresu polodowcowego w Europie, ponieważ gatunek ten rozprzestrzenił się stosunkowo późno wskutek zmian klimatycznych i wyparł dominującą wówczas jodłę białą. Dziko występujący świerk pospolity rośnie szybko i jest odporny na mróz, konkurencję innych roślin i zgryzanie przez zwierzynę leśną. Na glebach podmokłych korzeni się płytko i jest wtedy podatny na wykroty. Posadzony na odpowiednim podłożu, z domieszką innych gatunków drzew, tworzy stabilne i wydajne lasy. To co dzisiaj kojarzy się nam z świerkiem, to monotonne, przygnębiające plantacje gęsto "upakowanych" drzew. W takich lasach brak jest jakiegokolwiek podszytu. Opadające ciągle igły rozkładają się bardzo wolno i silnie zakwaszają glebę. Dodając do tego panujący tam niedobór światła, warunki te są dla większości roślin niesprzyjające. Takie lasy są także wrażliwe wobec czynników środowiskowych lub masowo pojawiających się szkodników. Jako najważniejsze drzewo użytkowe Europy, świerk pospolity od ponad 200 lat jest przez człowieka szeroko rozprzestrzeniany poza swój naturalny areał, a plantacje doświadczalne znajdują się także w Ameryce i Azji. W lasach użytkowanych przemysłowo drzewa są ścinane po 80-130 latach. Osiągają wtedy średnicę pnia 40-60cm (w pierśnicy ok. 1,3m). Jako drzewo ozdobne jest sadzone w dużej ilości odmian w całej strefie umiarkowanej kuli ziemskiej. Są to wegetatywnie rozmnażane selekty pochodzące z naturalnych populacji oraz formy pojawiające się wskutek mutacji pędów lub jako czarcie miotły i charakteryzujące się mniej lub bardziej karłowym wzrostem. Formy miniaturowe szczególnie dla małych ogrodów są często bardziej wartościowe od gatunku wyjściowego. Użytkowany był tradycyjnie jako choinka bożonarodzeniowa, ale obecnie wypierany jest pod tym względem przez świerk kłujący i różne gatunki jodeł. Jest dosyć tolerancyjny na przycinanie i może być formowany na żywopłoty. Drewno świerku jest koloru białego do lekko czerwonego z wyraźnymi pierścieniami przyrostów. Jest dość miękkie, ale jak na niską wagę wytrzymałe. Bardzo podatne na opad przez owady i grzyby. Drewno drzew górskich jest dużo mocniejsze i trwalsze od drewna drzew plantacyjnych. Było ono ulubionym tworzywem największych mistrzów sztuki lutniczej np. Stradivariusa. Wytwarzano z niego najdłuższe i najlepsze maszty do statków. Obecnie jest to najczęściej użytkowane drewno w Polsce, o wszechstronnym zastosowaniu przemysłowym i rzemieślniczym. Żywica pozyskiwana ze świerka jest używana w przemyśle chemicznym oraz jest składnikiem licznych maści przeciwbólowych. Olejki eteryczne dają ulgę przy przeziębieniach. Wyciągi z młodych pędów są dodawane do syropów przeciwkaszlowych. Zawierają dużo witaminy C i podczas II wojny światowej leczono nimi szkorbut.
Kwiaty męskie pojawiają się w V, z początku są czerwone, podczas pylenia żółte, osadzone w grupach na końcach pędów. Czerwono-fioletowe kwiaty żeńskie znajdują się w górnej części korony, najpierw są skierowane do góry, po zapyleniu zwisają. Brązowe szyszki długości 10-15cm dojrzewają pierwszej jesieni i po wypuszczeniu nasion są odrzucane w całości zimą. Igły długości do 2,5cm, ciemnozielone, sztywne i kłujące, w przekroju czworokątne, na pędach ocienionych osadzone po bokach, na pozostałych ustawione spiralnie. Opadają po 5-7 latach. Wyrastają na pędach z guzkowatych nasad i dlatego oczyszczone z igieł gałązki świerka są szorstkie w dotyku.