Topola czarna

Wysokie drzewo osiągające do 35m, z nieregularną koroną o wiechowatym pokroju i grubym pniem do 2m średnicy, pokrytym często zgrubiałymi naroślami i odrostami. Rośnie szybko i dożywa wieku 150 lat, w rzadkich przypadkach do 300 lat. Niegdyś pospolite w całej Europie, z wyjątkiem Skandynawii, Szkocji, Irlandii i północnej Rosji, obecnie występują jedynie rozproszone, szczątkowe populacje. Obok wierzby białej jest charakterystycznym drzewem nadrzecznych łęgów. Z powodu mniejszej siły konkurencji, tylko na ograniczonym obszarze terenów nadrzecznych ma przewagę nad rosnącymi w podobnym środowisku wiązami, jesionami czy wierzbami.
Obecnie topola czarna jest drzewem rzadkim, w niektórych krajach Europy wpisanym na listę roślin zagrożonych. Główną tego przyczyną jest zniszczenie jej naturalnego środowiska wzdłuż rzek. Jako drzewo parkowe czy miejskie zostało za to wyparte przez inne gatunki topól oraz jej mieszańce z gatunkami północno-amerykańskimi. Te ostatnie były licznie wysadzane już od siedemnastego wieku w związku z cenniejszymi właściwościami ozdobnymi i gospodarczymi. Ich odróżnienie od topoli czarnej bywa nieraz trudne z powodu bliskiego pokrewieństwa. W powszechnej świadomości wszystkie te taksony figurują jako "topola polska". Często nawet w publikacjach popularnonaukowych przy opisie topoli czarnej przedstawiane są zdjęcia hybryd. Dlatego też mało kto zdaje sobie sprawę ze stopnia zagrożenia tego gatunku. Na szczęście, jak wykazały badania, topola czarna krzyżuje się bardzo rzadko z hybrydami, nie zagraża jej zatem erozja genetyczna, jak np. gruszy polnej czy czereśni ptasiej. W celu samodzielnego odnawiania populacji topoli czarnej niezbędne są rzeki z naturalną dynamiką. Bez terenów pozbawionych wegetacji, powstałych wskutek działania zmiennego poziomu wód, niemożliwe jest odradzanie się topoli. Bez dłuższych okresów powodziowych ulega konkurencji innych drzew. Polska jest ostatnim krajem europejskim, gdzie wielkie rzeki nie są jeszcze uregulowane i dzięki temu u nas znajduje jeszcze stosunkowo najlepsze warunki do rozwoju. Drewno topoli czarnej jest słabej jakości, dawniej służyło jako opał. Można z niego wyrabiać chodaki i protezy. Uzyskuje się z niego poza tym garbniki, oleje eteryczne oraz mające zastosowanie w medycynie salicynę i populinę. Cienkie pędy używano do plecenia, podobnie jak wierzbowe. Drzewa były tradycyjnie sadzone na osłony wiatrowe.
Liście na długopędach i krótkopędach różnią się od siebie znacznie. Na długopędach mają kształt rombowy, na krótkopędach raczej jajowaty. Na wiosnę jasnozielone. Roślina dwupienna. Kwiaty pojawiają się przed rozwojem liści w IV/V. Na kotkach męskich znajduje się do 30 purpurowych pylników. Żółto-zielone kotki żeńskie zbudowane z ok. 50 pojedynczych kwiatów. Są wiatropylne. Pod koniec V z pękniętych kapsułek uwalniany jest biały puch, do którego przyczepione są miniaturowej wielkości nasiona. Jest roznoszony przez wiatr i wodę. Zdolność do kiełkowania nasiona zachowują jedynie przez tydzień. Topola czarna może się rozmnażać także wegetatywnie przez odrosty pniowe i korzeniowe.